Haikubouwstenen 4. Herhaling

door Klaus-Dieters Wirth

Laten we het nu eens hebben over een element waarvoor haiku zich nauwelijks lijkt te lenen (dit in tegenstelling tot de drie hiervoor behandelde bouwstenen): de herhaling. je zou denken dat er voor een dergelijk stijlmiddel in haiku, beschouwd als een van de kortste dichtvormen ter wereld, juist om die reden geen ruimte zou zijn. Maar toch is de ‘repetito’ – een van de belangrijkste elementen in de literaire retoriek – ook in haiku steeds een belangrijk middel ten dienste van de ‘verpoëtisering’ van het genre geweest.

Formeel gezien omvat het begrip alles, van fonemen, morfemen, lexemen tot syntagmen aan toe, dus van klanken, lettergrepen, woorden tot uitdrukkingen. Alliteratie en assonantie komen in een latere aflevering van deze serie nog aan bod. In dit artikel gaat het vooral om structurele herhaling, op zinsbouwniveau.

Beslissender dan het uiterlijke aspect van de herhaling is haar functie, haar zeggingskracht, haar werking in samenhang met vorm en inhoud. Zo kan herhaling, verbazend genoeg, opperste verwondering suggereren, zoals bijvoorbeeld blijkt uit deze haiku van Basho:

Matsushima ah!
A-ah Matsushima, ah!
Matsushima ah!

…of bepaalde fenomenen imitatiegewijs schetsen, zoals in deze haiku van Yokoi Yayu (1702-1783) op zeer plastische wijze gelukt is:

Ach, nu is het herfst!
Tussen boom en boom en boom
de kleur van de hemel

Meestal wordt herhaling echter gebruikt om nadruk te verlenen, om extra opmerkzaamheid te genereren dan wel om atmosferische monotonie, melancholie of verveling op te roepen, zoals deze haiku van Gyudai (1732-1792) laat zien:

bladeren vallen
op gevallen bladeren
regen op regen

Kobayashi Issa (1736-1827) bewijst ons dat herhaling ook zelfs humoristische doelen kan dienen, hetgeen opnieuw duidelijk maakt dat het palet met mogelijke manieren van gebruik van dit stijlmiddel als zeer bont en breed kan worden beschouwd.

Aan de goddelijke neus
van de goddelijke boeddha
hangt een ijsdruppel.

Dan volgt hier, zoals altijd, weer een reeks internationale voorbeelden:

Awakening
out of the shadow
my shadow

Debi Bender (US)
ontwakend
uit de schaduw
mijn schaduw

lazy afternoon
the geranium’s shadow rustles
with the geranium

Bruse Ross (US)
landerige namiddag
de schaduw van de geranium
ruist door de geranium

hazy moonlight
falling on wet leaves
falling on sidewalks

Charles Bernard Rodning (US)
wazig maanlicht
valt op natte bladeren
valt op trottoirs

the river
the river makes
of the moon

Jim Kacian (US)
de rivier
die de rivier maakt
van de maan

the goose droppings
spattered on spring grass
full of spring grass

Claire Gallagher (US)
de ganzenkeutels
verspreid over het voorjaarsgras
vol van voorjaarsgras

lily:
out of the water…
out of itself

Nicholas Virgilio (US)
waterlelie:
niet meer in het water…
niet meer zichzelf

ocaso de otoño
la sombra de un ave se vuelve
la sombra de un árbol

Israel López Balan (MX)
herfstschemering
de schaduw van een vogel wordt
de schaduw van een boom

dull afternoon –
waterdrops slide
into waterdrops

john Barlow (GB)
saaie namiddag –
waterdruppels glijden
in waterdruppels

poppies among
daisies among poppies
summer rain

David J. Platt (GB)
klaprozen tussen
madeliefjes tussen klaprozen
zomerregen

after the end
of the thunder, the end
of the rainbow

Graham High (GB)
na het einde
van de donder het einde
van de regenboog

teaching the dog
to fetch the ball
I fetch the ball

David Cobb (GB)
om de hond te leren
de bal te halen
haal ik de bal

dot-to-dot
across field after field
spring molehills

Mark Rutter (GB)
stip na stip
dwars door veld na veld
lentemolshopen

the morning snow
changes everything…
changes nothing…

David Rollins (GB)
de morgensneeuw
verandert alles…
verandert niets…

watching
snowflakes drop into the lake
become the lake

Caroline Gourlay (GB)
kijken
hoe sneeuwvlokken in het meer vallen
het meer worden

leaf
in the shade of a leaf
in the shade

Christopher A. White (GB)
blad
in de schaduw van een blad
in de schaduw

froid matin
même l’ombre des mon ombre
ne veut pas sortir

Angèle Lux (CA)
koude morgen
zelfs de schaduw van mijn schaduw
wil niet naar buiten

Dans ce mauvais rêve
on frappait encor l’enfant
l’enfant qu’elle était

Patrick Blanche (FR)
In deze boze droom
sloeg men nog het kind
het kind dat zij ooit was

neige fraîche –
pas d’autres pas
pue nos pas

Damien Gabriels (FR)
verse sneeuw
geen andere stappen
dan onze stappen

Encore de la pluie –
Encore l’unique sujet
de conversation

Patrick Somprou (FR)
Nog steeds regen –
Nog steeds het enige onderwerp
van gesprek

le sable
entre ses doigts tout petits
fuit fuit fuit

Dominique Champollion (FR)
tussen zijn kleine vingertjes
sijpelt sijpelt sijpelt
het zand

Ik schil een appel.
Zo geurde de kelder, thuis.
ik schil langzamer.

Bart Mesotten (BE)
Alleen in bed
denk ik aan haar, ergens ver weg
alleen in bed

Marc Hendrickx (BE)
treurwilgen treuren
minder in de lente
lijkt het wel

Carla Mostert (NL)
elke morgen
gaat buurman zijn bus legen
zijn lege bus

Luc Lambrecht (BE)
Tussen twee oevers,
wij groeten de koeien links
en de koeien recht
s.

René Hombergen (NL)
wo der sternenhimmel
endet
sternenhimmel

Ilse Jacobsen (DE)
waar de sterrenhemel
eindigt
sterrenhemel

Baustelle
Inmitten von Schutt steht Kübel
an Kübel voll Schutt

Michael Lindenhofer (DE)
Bouwplaats
Te midden van puin staat kuip
aan kuip vol puin

Augenkontakt
Großmutter bückt sich lächelnd
zu einem Lächeln

Angelika Seikte (DE)
oogcontact
grootmoeder buigt zich glimlachend
naar een glimlach

Sonnenaufgang
von Stille zu Stille
Vogelschwingen

Helga Stania (DE)
zonsopgang
van stilte naar stilte
vogelvleugels

Spätsommergarten
Beere für Beere
hebt sich der Ast

Heike Stehr (DE)
nazomertuin
besje voor besje
verheft zich de tak

Wind im Marsch und Fehn
Wind im Pfeifengras
Wind in den Orgelbälgen

Klaus-Dieter Wirth (DE)
wind in moeras en veen
wind in het pijpenstrootje
wind in de orgelbalgen

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *