Haikubouwstenen 6. Oorzaak en gevolg

door Klaus-Dieter Wirth

Net zoals bij haikubouwsteen 4. de herhaling, lijkt ook het causaliteitsprincipe op het eerste gezicht niet zo voor de hand liggend om de compositie van een haiku op te baseren, omdat het bij haiku eerder aankomt op ingeving en aanvoelen dan op verstandelijke criteria. Aan de andere kant bepalen in de natuur niet alleen het toeval of zelfs de chaos het verloop van de gebeurtenissen, maar evenzeer de wet van oorzaak en gevolg. Dat is de reden voor het feit dat dit principe beslist in haiku kan worden gebruikt – niet in de laatste plaats ook in de Japanse klassieken:

Bij elke windvlaag
gaat de vlinder anders zitten
Daar in de wei!
Ochtendwinden waaien.
Het bontjasje van de rups
taakt helemaal in de war!
Matsuo BashoYosa Buson

Het is in dit verband interessant om vast te stellen dat er in het Nederlandse taalgebied opvallend veel oorzaak-gevolghaiku’s worden geschreven. Je loopt daarbij groot gevaar om te blijven hangen in clichématige uitspraken. Originaliteit, het verwonderen van de lezer met verrassende waarnemingen is dan des te belangrijker. Dit lukt maar zelden enkel door een originele formulering. Beslissend voor het slagen van deze opzet is de zogenaamde ‘haikugeest’, de goede manier van kijken, de juiste verhouding tot de dingen, zoals die zich bijvoorbeeld toont in het zenboeddhisme met zijn waardevrije beschouwing van de omgeving, het belang dat erin wordt toegekend aan zelfs de kleinste verschijningsvormen van de schepping, en zijn grote terughoudendheid bij het op de voorgrond stellen van het eigen ik. Op die manier worden wetmatigheden niet zozeer gevoeld als lotsbepaaldheden, maar worden zij waargenomen met kinderlijke verbazing, diepe eerbied, of een glimlach, een instelling die niet zo gauw zal leiden tot een nuchtere natuurwetenschappelijke beschrijving, maar juist haast automatisch de noodzakelijke poëtische draai aan het geheel geeft, die volgens Roman Ingarden het literaire kunstwerk doet ontstaan dat door zijn meerstemmigheid de lezer op meerdere vlakken raakt. Wanneer op deze wijze een enkele oorzaak leidt tot een waaier aan gevolgen heeft ook deze bouwsteen zijn waarde bewezen.

morning sneeze
the guitar in the corner
resonates

Dee Evetts (USA)
ochtendgenies
de gitaar in de hoek
resoneert

Spring wind
the baby
unclenches her hand

Stephen Gould (USA)
Voorjaarswind
de baby
opent zijn knuistjes


reading the news
his fan slowly
becomes still

Scott Metz (USA)
terwijl hij het nieuws leest
komt zijn waaier
langzaam tot stilstand

cold wind –
a stranger looks at me
like a friend

Tom Clausen (USA)
koude wind –
een vreemde kijkt me aan
als een vriend

my guest departs…
the waters in the creek
louder and clearer

Michael McClintock (USA)
mijn gast vertrekt…
het water in de beek (klinkt)
luider en helderder

steep ascent –
an old dog
dragging its shadow

John Iddon (GB)
steil weggetje –
een oude hond
versleept zijn schaduw

letters erodaded
the stone now a monument
to itself

Dennis Stukenbrocker (GB)
verweerde letters
de steen werd een monument
voor zichzelf

wolf moon
factory dogs
shift key

Helen Buckingham (GB)
wolfsmaan
de werkhonden
veranderen van toonsoort

toddler stumbles –
the subtle curving of the earth
too much for him

Andrew Detheridge (GB)
het jochie struikelt –
de licht kromming van de aarde
is hem te veel

holiday season
the gnome with a broom
disappears in the grass

Doreen Kin (GB)
vakantietijd
de kabouter met de bezem
verdwijnt in het gras

Hawaiian sunset
how easily the frigate bird
catches fire


Ernest J. Berry (NZ)
zonsondergang op Hawaï
hoe snel de fregatvogel
vlam vat

the frozen lake –
the stars have returned
to the sky

Mark Arvid White (CAN)
bevroren meer –
de sterren zijn terug
naar de hemel

Adjusting the cruise control
sunset
in the rear mirror

David Elliott (CAN)
Als hij de cruisecontrol inschakelt
zonsondergang
in de achteruitkijkspiegel

transplanting
four rose bushes
transplanting bees

Liz Fenn (CAN)
verplanten
van vier rozenstruiken
verplanten van bijen

Nuit sur le lac
Les friselis de l’onde
Font scintiller les étoiles

Philippe Bréham (CAN)
Nacht boven het meer
De krullen van de golf
Laten de sterren fonkelen

L’aube éveille les coqs
Etr tous les coqs, à leur tour,
Réveillent le bedeau

Jean-Aubert Loranger (CAN)
De dageraad wekt de hanen
En alle hanen op hun beurt
Wekken de koster

stepping down from the stage
the actor suddenly becomes
somebody else

Tomislav Maretiã
als hij van het toneel stapt
wordt de acteur plotseling
iemand anders

endormi au jardin
réveillé par le vent
20 pages plus loin

Christophe Marand (F)
ingedommeld in de tuin
gewekt door de wind
20 pagina’s verder

deux femmes
l’homme se retourne
deux fois

Anne-Maria Labelle (F)
twee vrouwen
de man draait zich
twee keer om

mon ombre s’éclipse
au tournant de l’escalier
– seule dans la nuit

Monique Merabet (F)
mijn schaduw verdwijnt
bij de draai van de trap
– alleen in de nacht

Brise sur l’étang –
La lumière chassée
vers le bord

Paul Maricourt (F)
Een briesje over de vijver –
Het licht verjaagt
naar de oever

des rires
sur la photo floue…
le bonheur a bougé

André Cayrel (F)
gelach
op de onscherpe foto…
het geluk heeft bewogen

collé aux roues du tractuer
le champ labouré
le suit sur la route

Jean Féron (F)
gekleefd aan de tractorbanden
volgt hem de bewerkte akker
over de weg

pressant sur la touche
elle fait taire l’oiseau –
le chant du portable

Martine Brugière (F)
met een druk op de knop
brengt ze de vogel tot zwijgen –
de zang van haar mobiel

Schneetreiben
die junge Frau flüchtet
ins Reisbüro

Marita Bagdahn
sneeuwstorm
de jonge vrouw vlucht
het reisbureau in

Ausgelesen
den Krimi – ich schließe
die Tür zwei Mal ab

Christa Beau
de misdaadroman
uitgelezen – ik sluit de deur
tweemaal

Friedhof im Nebel
die Konturen eines Engels
lösen sich auf


Gesine Becker
kerkhof in de mist
de contouren van een engel
vervagen

Weihnachtsmond
auf dem Gänseveld
weidet der Wind

Simone K. Busch
kerstmaan
op de ganzenweide
graast de wind

Dauerregen
der Gärtner klickt sich
von Blume zu Blume

Bernadette Duncan
aanhoudende regen
de tuinman surft
van bloem naar bloem

gefällte Kiefern
das Licht des Himmels
nun ohne Halt

Gerda Förster
gevelde dennen
het licht van de hemel
nu ongefilterd

Stromausfall –
jetzt dehnt sich
der Sternenhimmel

ilse Jacobsen
stroomuitval –
de sterrenhemel
breidt zich uit

Nach dem Befund
viel klarer
das Vogelzwitschern

Christian Michel
na de uitslag
(klinkt het) veel helderder
het vogelgetjilp

herbstmond –
ich fühle die narben
auf meinem gesicht

Udo Wenzel
herfstmaan –
ik voel de littekens
in mijn gezicht

Abendhimmel
sie zögert ihr übliches
Abschminken hinaus

Klaus-Dieter Wirth
avondhemel
ze stelt het gebruikelijke
afschminken even uit

topfefeu
jeden tag ein stück zimmer
weniger für mich

Peter Wißmann
potklimop
elke dag een stuk kamer
minder voor mij

lavendelblüten
in der kleidern der duft
der provence

Sylvia Bacher (A)
lavendelbloei
in de kleding de geur
van de Provence

flocken fallen
es wird immer stiller
in mir

Gérard Krebs (CH/FIN)
vlokken vallen
het wordt steeds stiller
in mij

Más leña al fuego –
una parte de mi
se convierte en sombra

Eduard Tara (E)
meer hout op het vuur
een deel van mij
wordt schaduw

A la vue soudaine
D’un écureuil bondissant,
Le chat bon
dissant

Delphine Pierson (F)
Als hij hem ontwaart
De huppende eekhoorn
De huppende kat

First autumn rain
the waterfall’s murmur
gets louder…

Marijan Cekolj (HR)
Eerste herfstregen
het gemurmel van de beek
wordt luider…


antiche rovine
la mia ombra che passa
le rende vive

Antonella Filippi (I)
antieke ruïnes
mijn passerende schaduw
brengt ze tot leven

Eerste bikini –
als zij de blikken bemerkt
bloost zij een beetje

Frans Terryn (B)
het muziekdoosje
op mijn vaders slaapkamer –
het kind komt boven

Tini Haartsen-Slappendel (NL)
ook de achterkant
van onze jazz-zangeres
geeft inspiratie

Fred Flohr (NL)
muggendans –
iemand speelt dwarsfluit
in het park

Adriaan Jabobsz (NL)
Ze stapt kortgerokt
langs twee mannen en geniet
van het fluitconcert

Julien Tahon (B)
De fluitspeler
meegaand in de melodie
beweegt zijn schaduw

Adri van den Berg (NL)
Eindelijk regen
Alle straatputten lessen
gorgelend hun dorst.

Max Verhart (NL)
De schaatsenrijder.
Tegenwind remt hem af.
Wilskracht duwt hem voort.

Willem van der Molen (NL)
De krant is er niet
ontredderd staar ik even
naar de voordeurmat.

Johanna Kruit (NL)
Het poesje is weg.
nu komt door het kattenluik
slechts de winterwind.

Willy Cuvelier (B)
De deur op een kier,
één tikje van de poezenpoot –
de kamer vol licht.

Maria De Bie-Meeus (B)
Hete zomerdag;
in ieder boom hoor je
de vogels zwijgen

Pauline Regensburg-Burck (NL)
de comtoise
al een week niet opgedraaid
het is stil in huis

Marian Poyck (NL)
halfweg keren we om
het zachte ruisen van de zee
in mijn nadere oor

Els Kooyman (B)
Amper geboren –
het kalfje weet zich geen raad
met zoveel pootjes

Ad Beenackers (NL)
de ober knipmest;
de mannen worden heren;
de vrouiwen dames

Ad Beenacker (NL)
de zon breekt door
de rivier krijgt een pad
naar de overkant

Ria Giskes-Pieters (NL)
een net vol pinda’s!
de koolmeesjes zijn er
ondersteboven van

Ria Giskes-Pieters (NL)
de leraar
met die leuke lach
mijn negens

Ria Giskes-Pieters (NL)
Zon op het gras –
het langzame wijken
van de rijmgrens

Marc Hendrickx (B)
in het voorbijgaan
streel ik de rozemarijn;
hij antwoordt met geur

Wanda Reumer (NL)

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *